Wat zijn draaiorgels?

Draaiorgels zijn mechanische muziekinstrumenten. Ze worden niet rechtstreeks bespeeld, maar komen tot klinken door een bewegend muziekpatroon. Dat kan een draaiende cilinder of schijf met pennen zijn, of een opgevouwen kartonnen boek of rol papier met gaatjes. In alle gevallen wordt de muziek eerst door een arrangeur omgezet in een muziekpatroon. Het bespelen van een mechanisch muziekinstrument gebeurt dus rechtstreeks door de man achter de tekentafel !

Mechanische muziekinstrumenten zijn niet altijd draaiorgels. Bij vrijwel ieder gewoon muziekinstrument zijn er wel pogingen ondernomen om het automatisch, dat wil zeggen, zonder hulp van een muzikant, te laten spelen. Zo zijn er automatische piano's (pianola's) harmoniums, accordeons, carillons, harpen, kerkorgels, bioscooporgels, cithers, violen(!), clavecymbels, en trompetten (in de vorm van een trompettist).

Ook bestaan er automatische muziekinstrumenten die geen met de hand bespeeld alternatief hebben. Het bekendste voorbeeld hiervan is de speeldoos, maar ook de meeste draaiorgels vallen hieronder.

Klok_klein.jpg (94489 bytes)

De bloeitijd van de mechanische muziekinstrumenten ligt tussen ongeveer 1850 en 1920. Na de opkomst van de gramofoon en radio werden ze langzamerhand verdrongen. Er zijn echter nog veel liefhebbers, die belangstelling hebben voor de buitengewoon interessante technische, muzikale en historische aspecten van mechanische muziekinstrumenten. Zodanig zelfs dat ze nog steeds in kleine hoeveelheden nieuw worden gemaakt. De Kring van Draaiorgelvrienden werd opgericht in 1954 om belangstelling te wekken voor het behoud van de Nederlandse draaiorgels in al hun verschijningsvormen, zoals kermisorgels, straatdraaiorgels, danszaalorgels en orchestrions, en daarnaast alle andere mechanische muziekinstrumenten.

pagina bijgewerkt 10-02-2005.

Bijdragen, correcties en aanvullingen? Stuur E-mail: animail.gif (15119 bytes) J. van Oost, webmaster